Pytanie: Nasza firma chce zlecić część prac podmiotowi zewnętrznemu. Czy zatrudniając pracownika na podstawie umowy cywilnoprawnej (umowa o dzieło, umowa zlecenie) wymagane jest złożenie zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania danej pracy?

Odpowiedź: Zgodnie z art. 304 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) – dalej k.p., pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, a także osobom prowadzącym w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą.

Obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie określonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę, ciążą również na osobach fizycznych wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę, a także na osobach prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą, w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę. Jak z powyższego wynika, na podmiot zatrudniającego osoby na innej podstawie niż stosunek pracy, został nałożony obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, ale obowiązku tego nie skonkretyzowano. Tym bardziej nie wskazano wyraźnie, iż zleceniobiorcy mają poddawać się badaniom lekarskim, ani też, że mają przedstawić zaświadczenie o zdolności do wykonywania określonej pracy. W piśmie GNYP/426/4560-364/07/PE, Rzeczp. DF.2007.7.174, Główny Inspektorat Pracy - Departament Prawny wyjaśnił, że "powierzając wykonywanie niektórych prac osobom prowadzącym na własny rachunek działalność gospodarczą i wyznaczając miejsce wykonywania tej pracy, pracodawca powinien zapewnić im (zgodnie z art. 304 § 1 k.p.) bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Te obowiązki obciążają również przedsiębiorców nie będących pracodawcami (z uwagi na niezatrudnianie pracowników), organizujących pracę osobom prowadzącym na własny rachunek działalność gospodarczą (art. 304 § 3 k.p.)." Ponadto zdaniem GIP cytowany wyżej przepis "nie rozstrzyga, w jaki sposób zostanie ten obowiązek zrealizowany. Jeżeli rodzaj wykonywanej pracy, stopień zagrożeń związanych z warunkami pracy lub przebiegiem procesów jest tak znaczny, że wskazane jest, aby nawet do doraźnego wykonywania tych prac lub przebywania w tych warunkach były dopuszczane wyłącznie osoby fizyczne mające odpowiedni stan zdrowia i przeszkolone w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, to pracodawca lub inny podmiot organizujący pracę może wymagać od osoby, z którą zawiera umowę cywilnoprawną (będącą podstawą wykonywania pracy przez samozatrudniającego), poddania się badaniu lekarskiemu lub szkoleniu w zakresie bhp. Wówczas osoba ta, ma na podstawie art. 211 k.p. obowiązek odbyć szkolenie i poddać się badaniom lekarskim."

Pytanie: Na terenie naszej firmy doszło do wypadku osoby zatrudnionej na umowę zlecenie. Kto w takim przypadku odpowiada za sporządzenie dokumentacji powypadkowej??

Odpowiedź: W sytuacji, w której wypadkowi ulega osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia należy sporządzić kartę wypadku. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia (Dz. U. Nr 236, poz. 1992 z późn. zm.) - dalej r.k.w., jeżeli wypadkowi uległa osoba współpracująca na podstawie umowy zlecenia, to w ciągu 14 dni od momentu zawiadomienia należy sporządzić tzw. kartę wypadku (wzór stanowi załącznik do r.k.w.). Należy również zaznaczyć, że zgodnie z § 5 r.k.w. po otrzymaniu zawiadomienia o wypadku, podmiot zobowiązany do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku (będzie to podmiot, na którego rzecz wykonywana jest praca na podstawie umowy zlecenia), jest obowiązany niezwłocznie powiadomić pisemnie właściwą terenową jednostkę organizacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wszczęciu postępowania powypadkowego.

Pytanie: W jaki sposób powinien zostać przeprowadzony instruktaż stanowiskowy?

Odpowiedź: Przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy wskazuje, że instruktaż stanowiskowy powinien zostać przeprowadzony przez bezpośredniego przełożonego przed dopuszczeniem do wykonywania pracy na określonym stanowisku. Czas trwania instruktażu stanowiskowego powinien być uzależniony od przygotowania zawodowego pracownika, dotychczasowego stażu pracy oraz charakteru pracy i zagrożeń występujących na stanowisku pracy. Instruktaż stanowiskowy powinien zakończyć się sprawdzianem wiedzy i umiejętności z zakresu wykonywania pracy zgodnie z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, stanowiącym podstawę dopuszczenia pracownika do wykonywania pracy na określonym stanowisku. Odbycie instruktażu stanowiskowego pracownik ma obowiązek potwierdzić na piśmie w karcie szkolenia wstępnego, która jest przechowywana w aktach osobowych pracownika. Załącznik nr 1 wyżej wskazanego rozporządzenia zawiera ramowe programy szkoleń bhp, w tym ramowy program instruktażu stanowiskowego. Instruktaż stanowiskowy na stanowisku pracy powinien uwzględniać następujące etapy:

1. rozmowę wstępną bezpośredniego przełożonego z instruowanym pracownikiem,
2. pokaz i objaśnienie przez bezpośredniego przełożonego całego procesu pracy, który ma być realizowany przez pracownika,
3. próbne wykonywanie procesu pracy przez pracownika przy korygowaniu przez bezpośredniego przełożonego sposobów wykonywania pracy,
4. samodzielną pracę instruowanego pracownika pod nadzorem bezpośredniego przełożonego,
5. sprawdzenie i ocenę przez bezpośredniego przełożonego sposobu wykonywania pracy przez pracownika.