Jeden z członków Izby zwrócił się z pytaniem, czy podmiotowi, który wybudował urządzenia wodociągowo- kanalizacyjne  (np. sieć wodociągową) przysługuje prawo do dysponowania nimi i czerpania pożytków z nich po ich skutecznym połączeniu z urządzeniami przedsiębiorstwa oraz włączeniu do eksploatacji.

Z opisu stanu faktycznego sprawy wynika, że osoba fizyczna samodzielnie wybudowała sieć wodociągową o długości ok.200 mb w drodze do swojej nieruchomości. Na wysokości wybudowanej sieci znajduje się kilka innych nieruchomości, których właściciele nie brali udziału (nie byli zainteresowani) we współfinansowaniu budowy sieci. Sieć wodociągowa została skutecznie połączona z siecią przedsiębiorstwa i włączona do eksploatacji. Osoba fizyczna, która wybudowała sieć nie chce sprzedać sieci przedsiębiorstwu za oferowaną przez przedsiębiorstwo kwotę, lecz zwróciła się z propozycją zawarcie umowy dzierżawy z przedsiębiorstwem. Podmiot ten jednocześnie wystąpił do przedsiębiorstwa o zawarcie umowy na dostawę wody do swojej nieruchomości. Na tle powyższego stanu faktycznego, członek Izby w ramach uszczegółowienia swojego pytania, poprosił o wskazanie, czy po pierwsze: osoba, która wybudowała sieć może pozostać jej właścicielem? po drugie: czy osoba, która wybudowała sieć może w umowie dzierżawy zastrzec sobie prawo do przyłączania kolejnych nieruchomości (których właściciele nie współfinansowali budowy sieci) do wybudowanej sieci pod warunkiem wyrażenia przez nią zgody, co w praktyce oznacza pobieranie swego rodzaju „opłaty przyłączeniowej” przez tę osobę? po trzecie:  czy osoba, która wybudowała sieć może czerpać pożytki w postaci pobierania opłaty przyłączeniowej? i po czwarte: czy zgodnie z art. 49KC wybudowana sieć „weszła w skład przedsiębiorstwa” a osobie, która ją wybudowała (poniosła nakłady) przysługuje jedynie roszczenie zwrotu nakładów oraz co oznacza- zgodnie z art. 49KC- „wejście w skład przedsiębiorstwa”?

W związku z pytaniami, Izba wskazała, że zgodnie  z art. 2 pkt 7 ustawy zaopatrzeniowej, siecią może być nazwany tylko taki odcinek, który jest w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Definicja sieci nie posługuje się pojęciem własności sieci a pojęciem posiadania, zatem o zakwalifikowaniu określonych urządzeń i przewodów, jako sieci, nie decyduje prawo własności a konkretne okoliczności faktyczne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2004 r., V CK 93/04, niepublikowany). Jak wynika z opisanego stanu faktycznego przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie jest posiadaczem danego przewodu, a skoro nie jest posiadaczem danego przewodu, to dany przewód nie ma charakteru prawnego sieci.

Sytuacja opisana w pytaniu pierwszym może mieć miejsce tylko wtedy, jeżeli przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne stało się posiadaczem danego przewodu. Posiadanie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne danego przewodu wcale nie musi być pochodną prawa własności przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, może być również pochodną umowy, czy nawet nie wiązać się jakimkolwiek tzw. tytułem prawnym. Posiadanie może być skutkiem istnienia prawa własności, ale nie musi.

Jeżeli chodzi o wątpliwość wyrażoną w pytaniu drugim i trzecim to stwierdzić należy, że przepisy o umowie dzierżawy nie zabraniają pobierania pożytku, a wręcz odwrotnie, istotą umowy dzierżawy jest właśnie pobieranie przez dzierżawcę pożytku. Z całą pewnością świadczenie pieniężne za korzystanie z rzeczy ma charakter pożytku. Zwrócić jednak należy uwagę, że w przypadku, gdy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne weszło w posiadanie danego przewodu, przez co przewód ten stał się siecią, to o korzystaniu z sieci, przyłączaniu się do niej itp. rozstrzygają przepisy ustawy zaopatrzeniowej.

Odnośnie czwartego pytania, należy stwierdzić, że „wejście w skład przedsiębiorstwa” oznacza dwa istotne elementy, po pierwsze fizyczne połączenie wybudowanych przewodów z siecią, a po drugie zawarcie umowy przenoszącej prawo własności osoby, która je wybudowała, na przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne.

Biorąc pod uwagę przedstawione przez przedsiębiorstwo okoliczności, nie został spełniony warunek wejścia w skład przedsiębiorstwa, gdyż nie zawarto umowy przenoszącej własność. Należy jednak przypuszczać, że doszło do fizycznego połączenia przewodu z siecią. W takiej sytuacji Izba Gospodarcza „Wodociągi Polskie” poddała pod rozwagę zastosowanie przez przedsiębiorstwo  art. 193 KC ( „Art. 193. § 1. Jeżeli rzeczy ruchome zostały połączone lub pomieszane w taki sposób, że przywrócenie stanu poprzedniego byłoby związane z nadmiernymi trudnościami lub kosztami, dotychczasowi właściciele stają się współwłaścicielami całości. Udziały we współwłasności oznacza się według stosunku wartości rzeczy połączonych lub pomieszanych.§ 2. Jednakże gdy jedna z rzeczy połączonych ma wartość znacznie większą aniżeli pozostałe, rzeczy mniejszej wartości stają się jej częściami składowymi”) i rozliczenie ewentualnych nakładów, przy założeniu, że przedsiębiorstwo nabyło już własność przewodów w trybie tego przepisu.

 

Główny Specjalista ds. Prawnych - r.pr. Magdalena Borowczyk-Zalewska