W 2014 roku odbyło się 5 spotkań Prezydium: 21.01, 25.03, 17.06 (telekonferencja), 9.09, 25.11; trzy spotkania Walnego Zgromadzenia: 21.01, 8.05, 23.10 oraz trzy spotkania komisji ds. Wody EU1:6.02, 22.05, 19.09.

Najważniejsze tematy poruszane w 2014 roku

Dyrektywy UE

Ramowa Dyrektywa Wodna

Trwa wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej. Kraje członkowskie rozpoczęły kolejny cykl aktualizacji planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, które muszą być gotowe w grudniu przyszłego roku. W większości krajów rozpoczęto już konsultacje społeczne, w których branżowe organizacje narodowe mają wziąć udział. EurEau monitoruje działania rządów

Dyrektywa w sprawie wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi

 

Trwa rewizja (ponowna!) dyrektywy w sprawie wody przeznaczonej do spożycia. Dotyczy ona aneksów II i III, które dotyczą monitoringu jakości wody. Członkowie EurEau uczestniczą w grupie ekspertów, niestety Komisja Europejska nie zorganizowała w zeszłym roku konsultacji z organizacjami eksperckimi. Coraz bardziej jest prawdopodobne, że uwzględni ona Plany Bezpieczeństwa Wody oraz specjalne wytyczne dla małych wodociągów. W 2014 roku minęło dziesięć lat od opracowania planów bezpieczeństwa wody (WSP). W Berlinie odbyły się na ten temat warsztaty. EurEau podkreśla, że należy w działaniach na rzecz PBW zwrócić uwagę na konieczność integracji z odpowiedzialnością innych podmiotów, takich jak instytucje zarządzające wodami (monitoring poniżej i powyżej ujęcia) oraz sieciami wewnętrznymi w budynkach.

 

W kontekście rewizji Dyrektywy coraz częściej porusza się problematykę małych dostawców. Powinni wdrażać systemy zarządzania ryzykiem, takie jak Plany Bezpieczeństwa Wody. Cel poprawy jakości wody w małych ośrodkach jest też poruszony w Siódmym ogólnym unijnym programie działań w zakresie środowiska naturalnego do 2020 r. „Dobra jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety”. Cele Programu są niezwykle ambitne:

1. ochrona, zachowanie i poprawa kapitału naturalnego Unii,
2. przekształcenie Unii w zasobooszczędną, zieloną i konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną,

3. ochrona obywateli Unii przed związanymi ze środowiskiem problemami i zagrożeniami dla ich zdrowia i dobrostanu,
4. maksymalizacja korzyści płynących z prawodawstwa Unii w zakresie środowiska poprzez lepsze wdrażanie tego prawodawstwa,
5. doskonalenie wiedzy i bazy dowodowej unijnej polityki w zakresie środowiska,
6. zabezpieczenie inwestycji na rzecz polityki w zakresie środowiska i klimatu oraz uwzględnienie kosztów ekologicznych wszelkich rodzajów działalności społecznej,
7. lepsze uwzględnianie problematyki środowiska i większa spójność polityki,
8. wspieranie zrównoważonego charakteru miast w Unii,
9. zwiększenie efektywności Unii w podejmowaniu międzynarodowych wyzwań związanych ze środowiskiem i klimatem.

W celu 3 (ochrona obywateli Unii przed związanymi ze środowiskiem problemami i zagrożeniami dla ich zdrowia i dobrostanu), zawarte jest zadanie „zwiększenia wysiłków celem wdrożenia ramowej dyrektywy wodnej, dyrektywy w sprawie wody w kąpieliskach oraz dyrektywy w sprawie wody pitnej, zwłaszcza w odniesieniu do niewielkich dostaw wody pitnej.

W kontekście dyrektywy trwa również dyskusja na temat materiałów kontaktujących się z wodą pitną. Kraje członkowskie stosują własne kryteria, są one różne i trudno będzie je zsynchronizować. Cztery kraje członkowskie (UK, F, D, NL) dobrowolnie przeprowadziły badania i opracowały wytyczne, które mogą być wsparciem dla KE.

Dyrektywa w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem

Bardzo ważnym zagadnieniem jest ochrona wód podziemnych. Po bardzo długich i burzliwych dyskusjach wypracowaliśmy stanowisko w sprawie ochrony zasobów. Dyrektywa w sprawie oczyszczania ścieków komunalnych

Bardzo pilnym tematem są zrzuty do wód powierzchniowych z przelewów burzowych oraz wód deszczowych z terenów miejskich. Szacuje się wstępnie, że źródłem największego zanieczyszczenia niektórych rzek nie są ścieki nieoczyszczone, ale przelewy burzowe z kanalizacji ogólnospławnej.

Większość krajów członkowskich dyrektywę ściekową wciąż wdraża. Nawet tzw. stare kraje mają opóźnienia kilkunasto, a nawet kilkudziesięcioletnie.

Dyrektywa ustanawiająca infrastrukturę informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej (INSPIRE)

Dyrektywa ma na celu usprawnienie i zwiększenie dostępu do zasobów danych przestrzennych, ma ułatwić wymianę informacji między krajami członkowskimi. Jednorodny system przechowywania i udostępniania danych przez organy państwowe, publiczne oraz te organy prywatne, które zdecydują się udostępnić swoje zasoby zgodnie z wytycznymi INSPIRE, ułatwią taką wymianę. Dyrektywa dotyczy również systemów wod-kan. Szczególnie kontrowersyjny jest obowiązek udostępniania informacji o przebiegu sieci. EurEau podkreśla, że są to często dane wrażliwe i trzeba określić pewne limity powszechnego udostępniania danych.

Substancje szkodliwe

Biocydy

Regulacja dotycząca umieszczania na rynku ale również użycia biocydów dotyczy również produkcji w miejscu, do wykorzystania na własne potrzeby, czyli na przykład wytwarzania w wodociągach ozonu z powietrza, do dezynfekcji wody. Pojawia się więc wiele wątpliwości dotyczących konieczności nadzorowania takich instalacji. Do kogo będzie naleźć ten obowiązek, kto będzie udzielać pozwolenia na taką produkcję?

Farmaceutyki

Coraz więcej mówi się nie tylko o problemie przedostawania się do wód lekarstw i ich pochodnych stosowanych przez ludzi. Tony farmaceutyków stosowanych w weterynarii przedostaje się z hodowli do wód powierzchniowych i podziemnych. Szczególną uwagę należy zwrócić na wysokie koszty oczyszczania. Bardzo ważne jest podkreślanie, że kontrola u źródła (w momencie wytwarzania), jest tańsza niż usuwanie konsekwencji zanieczyszczeń i procesy oczyszczania. EurEau zwraca więc uwagę Komisji Europejskiej na konieczność monitorowania drogi farmaceutyków od produkcji, już u źródła powstawania, poprzez dystrybucję, aż do uświadamiania konsumentów o ich wykorzystaniu, wyrzucaniu, neutralizacji. Należy poszukiwać dróg współpracy i porozumienia z przemysłem farmaceutycznym.

Lista SIN

Według stanowiska EurEau substancje, które nie są w pełni biodegradowalne oraz te, które mogą stanowić zagrożenie dla jakości wody pitnej oraz środowiska wodnego nie powinny mieć możliwości wejścia do obiegu wody w przyrodzie. Dlatego EurEau poparło listę najbardziej szkodliwych substancji opublikowaną przez organizację ChemSec. Lista nazwana SIN (Substitute It Now!, czyli „zastąp to natychmiast”) wskazuje substancje najbardziej szkodliwe, wyselekcjonowane w oparciu o kryteria REACH, które muszą być zabronione i zastąpione innymi, bezpiecznymi substytutami.

Substancje pojawiające się w ściekach

Członkowie Komisji zauważają rosnącą w ściekach zawartość kadmu. Tak jak w ostatnich latach udało się znacząco zredukować szkodliwą dla środowiska ilość ołowiu i nie stanowi on już zagrożenia dla jakości wód, tak kadm może stać się takim zagrożeniem. Istnieją pozytywne przykłady dotyczące tego jak presja społeczna może doprowadzić do redukcji problemu. Na przykład fosfor w ściekach został zredukowany o 50%, ołów o 70%.

Jednak nie można mieć stanowiska na temat każdego pierwiastka z osobna.

Mikroplastik

EUREAU zwraca wciąż uwagę na mikrozanieczyszczenia, takich jak np. mikroplastik, czyli drobinki tworzyw sztucznych dryfujące w morzach razem z planktonem. Zatruwają one faunę morską.

Radioaktywność

Wymiana informacji wynika z planów zmiany wymagań dyrektywy wody pitnej.

Rolnictwo

Zagadnienia dotyczące rolnictwa przewijają się w wielu aspektach, na przykład dotyczących substancji szkodliwych (pestycydy, tzw. Środki ochrony roślin), zanieczyszczeniem azotanami, jak również ochrony zasobów wodnych przed nadmierną eksploatacją. EurEau wskazuje na konieczność zmian we Wspólnej Polityce Rolnej, obserwuje poczynania KE i PE tak, aby w razie konieczności lobbować na rzecz ochrony zasobów.

Sprawy Finansowe

Podatek VAT

Opracowaliśmy i opublikowaliśmy stanowisko w sprawie podatku VAT. Jest często poważnym składnikiem taryfy i bardzo nierównomiernym w różnych krajach członkowskich: w Anglii wynosi 0%, w Danii 25%.

Taryfy za wodę i ścieki

Wiele emocji wzbudzają ostatnio dyskusje na temat taryf i zasad ich opracowywania. We Włoszech trwają protesty przeciw wysokim cenom wody, a w rzeczywistości są one jedne z najniższych w Europie. Powstało ostatnio europejskie stowarzyszenie centralnych regulatorów w dziedzinie gazu, wody i elektryczności (European Network of National Regulators), do którego przystąpiły Włochy, Bułgaria, Malta,Portugalia,Szkocja, Litwa, Łotwa, Hiszpania.

Hodowla roślin energetycznych

Trwa dyskusja na temat produkcji roślin energetycznych do produkcji biogazu. Są one źródłem energii odnawialnej, jednak nie należy zapominać, że takie uprawy wymagają intensywnego nawożenia i podlewania. EurEau wskazuje KE, że nie ma pewności, że bilans dla środowiska, a szczególnie gospodarki wodnej, jest korzystny.

Zmiany klimatu

W sprawie coraz bardziej widocznych zmian klimatu niewiele na razie w Europie zrobiono. A są one wyraźnie widoczne. Członkowie EurEau szczególną uwagę zwracają na niebezpieczeństwo niedoborów i braku wody w coraz większych rejonach Europy. Z drugiej strony coraz częstsze, gwałtowne opady deszczu powodują podtopienia miast spowodowane niewydolnością kanalizacji, przeciążenia oczyszczalni ścieków i konieczność otwierania przelewów burzowych, które są poważnym źródłem zanieczyszczeń. Istotna jest więc wymiana doświadczeń pomiędzy członkami.

Odzysk i powtórne wykorzystanie wody

Temat ten jest ściśle związany ze zmianami klimatu. Szczególnie istotny na południu Europy.

Nowy skład Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej

Zaczęliśmy opracowywać plan współpracy z PE i innymi podmiotami musi zawierać następujące zagadnienia:

          - ceny wody i koszty działalności przedsiębiorstw wod-kan;
          - finansowanie sektora usług wodociągowych i kanalizacyjnych;

          - benchmarking możliwy do zaakceptowania przez wszystkie kraje oraz dane statystyczne o sektorach narodowych;
          - konieczność identyfikacji kilku najważniejszych, politycznych tematów dla Unii Europejskiej;
          - konieczność opracowania media planu.

Wszystkie zgłoszone przez członków EUREAU tematy zostały podzielone na 3 grupy, zależne od stopnia ich pilności określonego przez Prezydium. Powstała tzw. lista zagadnień ABC: A- najważniejsze i najpilniejsze, B-mniej istotne, którymi zajmujemy się wtedy, gdy jest na to czas i wolne zasoby, C- niepilne, ale trzeba o nich pamiętać, gdyż w przyszłości mogą przejść do A lub B.

Po wyborach do Parlamentu Europejskiego podjęliśmy działania w celu zachowania parlamentarnej grupy ds.wody (intergroup on water).

Umowy o współpracy

Transatlantyckie Partnerstwo w Dziedzinie Handlu i Inwestycji (TTIP).

Opracowany został program zaangażowania EUREAU w prace TTIP, które jest porozumieniem handlowym, negocjowanym aktualnie między Unią Europejską, a Stanami Zjednoczonymi.  Ma ono na celu zlikwidowanie barier handlowych dla licznych gałęzi gospodarki, tak aby ułatwić zakup i sprzedaż dóbr i usług między UE, a USA.

Unia organizacji wodnych (EU Water Alliance)

Jest to niezinstytucjonalizowana grupa organizacji, które postanowiły wymieniać się informacjami i poglądami jeżeli zajdzie taka wspólna potrzeba. Dzięki temu wypracowano na przykład wspólne dokumenty informacyjne dla nowych komisarzy KE (http://eu-wateralliance.eu/documents)

Dane i benchmarking

Powstała grupa robocza ds. zbierania danych. To poważne wyzwanie, gdyż trzeba je zunifikować, sprawić, że będą powtarzalne. IWA (Międzynarodowa Organizacja Wodna) również zbiera dane o sektorze, więc EUREAU podejmie z nią współpracę. Mogłaby powstać wspólna publikacja i krótka ulotka na ten temat. Jednocześnie zostaliśmy zaproszeni do udziału w projekcie benchmarkingu (European Benchmark Cooperation).

„Prawo do wody”

Komisja Europejska konsultowała się z Eureau w sprawie inicjatywy obywatelskiej “Prawo do Wody” (Right to Water). W wyniku spotkania potwierdzono, że wszyscy członkowie federacji są przeciwni obowiązkowemu, scentralizowanemu benchmarkingowi. Mógłby on stać się nieuczciwym narzędziem konkurencji. Według Eureau benchmarking ma sens, gdy jest dobrowolny. W sprawie ruchu obywatelskiego wszystkie organizacje powinny aktywnie tłumaczyć problem hasła „woda za darmo”.

Gaz łupkowy

 

Odbyło się spotkanie  z delegacją Parlamentu Danii. Uczestniczyłam w opracowaniu stanowiska EUREAU. W opinii Komisji Europejskiej obecny stan prawny w UE niedostatecznie chroni środowisko, a szczególnie zasoby wodne, przed ryzykiem zanieczyszczenia. Powstałe rekomendacje nie są obowiązkowe dla Krajów Członkowskich, a powinny. Brak w unijnej legislacji wykazywały różnorodne analizy wykonywane na szczeblu unijnym. Z uwagi na wydobywanie gazu łupkowego KE przyznała, że środowisko naturalne i zasoby wodne, a więc pośrednio ludzkie zdrowie muszą być dostatecznie chronione. Kraje członkowskie są więc zobowiązane do implementacji wytycznych KE. W grudniu 2013 roku Parlament Europejski podjął próbę zmiany dyrektywy w sprawie oceny oddziaływania na środowisko (EIA) tak aby istniał obowiązek przeprowadzania ocen oddziaływania na środowisko odwiertów badawczych gazu łupkowego. Sprzeciw między innymi Polski zablokował tę zmianę. KE apeluje  do krajów członkowskich aby zapewniły odpowiednie zabezpieczenie ochrony środowiska przez podmioty poszukujące gazu łupkowego.

EurEau stoi na stanowisku, że potrzebne są zmiany zapisów prawa unijnego w celu  ochrony zasobów wodnych podczas planowania wydobycia i wydobywania gazu łupkowego.

Organizacja

W 2014 roku spędziliśmy dużo czasu na dyskusji na temat planów na kolejną kadencję Parlamentu Europejskiego. Opracowaliśmy plan pracy na najbliższe lata. Uznaliśmy również za konieczną zmianę wizualizacji federacji. Opracowano więc nowe hasło (EurEau. Water matters), powstało nowe logo, z jednej strony nawiązujące do prymitywnych rysunków, z drugiej strony bardzo nowoczesne i wesołe.

W Sekretariacie Generalnym nastąpiły zmiany personalne.

Dyskutowano o wydatkach i przychodach EurEau. Walne Zgromadzenie postanowiło nie zmieniać wielkości opłat członkowskich na 2015 rok. Trwa jednak debata na temat indeksacji składek w 2016 roku. Polski PKB wzrósł znacząco, więc najprawdopodobniej składka wzrośnie.

Stanowiska opracowane przez EurEau w 2014 roku:

  • Odpowiedź na konsultacje w sprawie odzysku i ponownego wykorzystania wody.
  • Stanowisko w sprawie używania mokrych chusteczek.
  • Stanowisko w sprawie fosforu w ściekach.
  • Stanowisko w sprawie ochrony zasobów wód podziemnych wykorzystywanych lub mogących być wykorzystywanych do poboru w celu zaopatrzenia w wodę pitną.
  • Stanowisko w sprawie farmaceutyków.
  • Stanowisko w sprawie odzysku kosztów I kosztów środowiskowych w Ramowej Dyrektywie Wodnej.
  • Stanowisko w sprawie inicjatywy „Prawo do wody” (Right to Water).

Klara Ramm Szatkiewicz